Τρίτη, 25 Φεβρουαρίου 2014

ΕΡΕΥΝΑ - Ο ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΡΕΤΑΝΙΚΩΝ ΝΗΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΑΓΝΩΣΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ [ΜΕΡΟΣ Γ΄ (ΙΡΛΑΝΔΙΑ & ΝΗΣΟΣ ΤΟΥ ΜΑΝ)]

... συνέχεια από προηγούμενο άρθρο

Τ
ο επόμενο και πλέον σημαντικό στοιχείο προέρχεται από την ιρλανδική μυθολογία. Όπως είπαμε και πάρα πάνω, η επικράτηση του Χριστιανισμού στα Βρετανικά Νησιά, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι δεν υπήρχαν γραπτά κείμενα της αρχαίας ιρλανδικής θρησκείας, αλλά και με το χάος που προκάλεσαν οι ξένες εισβολές κατά τον Μεσαίωνα, έφερε ως αποτέλεσμα το να χαθεί μεγάλο μέρος από τις δοξασίες της αρχαίας αυτής θρησκείας. Ωστόσο, μέσα από τις προφορικές παραδώσεις και με την βοήθεια και κάποιων που αποφάσισαν να διασώσουν ό,τι μπορούν από αυτές, καταγράφοντάς τες, οι Ιρλανδοί κατάφεραν να διασώσουν ένα σημαντικό μέρος της αρχαίας θρησκείας τους. Δυστυχώς όμως, η καταγραφή αυτή που υπολογίζεται ότι έλαβε χώρα – αρκετά καθυστερημένα – τον 11 αιώνα μετά Χριστόν, δεν ήταν απολύτως πιστή με αποτέλεσμα τα κείμενα που δημιουργήθηκαν να είναι ένα κράμα αυθεντικών ιρλανδικών δοξασιών και ιουδαιοχριστιανικών θρησκευτικών παραδόσεων. Ως εκ τούτου, πρέπει να τονιστεί ότι τα κείμενα αυτά μπορεί να χαρακτηρίζονται από σημαντικές αποκλίσεις από τις πραγματικές δοξασίες των αρχαίων Ιρλανδών. Όπως και να ‘χει πάντως, αυτά είναι τα μόνα κείμενα που διαθέτουμε για την αρχαία ιρλανδική θρησκεία και, διατηρώντας πάντα και κάποια επιφύλαξη, από αυτά θα χρειαστεί να αντλήσουμε στοιχεία.
Εικόνα χειρογράφου του Βιβλίου των Εισβολών που
βρίσκεται στην Ιρλανδική Βασιλική Ακαδημία. Από το
Βιβλίο των Εισβολών, ανώνυμο έργο του 11ου
μεταχριστιανικού αιώνα, αντλούμε πολλά στοιχεία για
τους μύθους της αρχαίας ιρλανδικής θρησκείας, καθώς
αποτελεί συλλογή προγενέστερων ποιημάτων σχετιζόμενων
με τους μύθους αυτούς. Αν και το βιβλίο είναι έντονα
επηρεασμένο από την ιουδαιοχριστιανική παράδοση και οι
μύθοι σε αυτό έχουν υιοθετήσει διάφορα στοιχεία της
χριστιανικής κοσμογονίας, αυτό παραμένει η κύρια γραπτή
εντόπια πηγή για τις αρχαίες πεποιθήσεις των Ιρλανδών και
των γειτονικών τους λαών και έτσι, με κάποια επιφύλαξη
πάντα, μπορούμε να αντλήσουμε από αυτό σημαντικά
στοιχεία για τους μύθους του προϊστορικού
ιρλανδικού πολιτισμού.
Τ
ο έργο το οποίο θα μας απασχολήσει είναι το Lebor Gabála Érenn, το περίφημο Βιβλίο των Εισβολών. Σύμφωνα με το βιβλίο αυτό, κατά καιρούς, διάφοροι πληθυσμοί κατέφταναν και εγκαθίσταντο στην ιρλανδική γη. Μετά από μία σύντομη κοσμογονική περιγραφή, εμφανώς επηρεασμένη από την Γένεση της Παλαιάς Διαθήκης, γίνεται αναφορά ξεχωριστά στους λαούς αυτούς και αναφέρονται οι μύθοι που μιλούν για την ιστορία τους. Σαφώς η προσπάθεια να εμφανιστούν όλοι αυτοί ως απόγονοι του Νώε, αλλά και οι προσπάθειες χρονολόγησης των μύθων με βάση την χριστιανική αντίληψη περί κτήσεως κόσμου αποτελούν μεταγενέστερες εξωγενείς επιρροές και δεν χρειάζεται απαραίτητα να ληφθούν υπ’ όψιν κατά γράμμα.
Σ
ύμφωνα με το εν λόγω βιβλίο, στην Ιρλανδία υπήρχε η φυλή των Fomóiri που δεν διασαφηνίζεται αν ήταν γηγενείς ή αν ήρθαν από αλλού, οι οποίοι εμφανίζονται ως μεγαλόσωμα όντα, πιθανώς κάτι ανάλογο με τους Γίγαντες των μεσογειακών μυθολογιών. Η φυλή αυτή δεν είχε φιλικές διαθέσεις απέναντι στους νεοφερμένους και κατά κανόνα τους πολεμούσε.
Ο
ι τρεις πρώτες φυλές που έφτασαν στην Ιρλανδία φαίνεται πως χρειάστηκε να τους αντιμετωπίσουν. Η πρώτη φυλή φαίνεται να σχετίζεται με την ιστορία του κατακλυσμού. Οι δύο επόμενες εκδιώχθηκαν από την Ιρλανδία κατόπιν σκληρών μαχών με τους Fomóiri. Μόνο για τις τρεις αυτές φυλές καθώς και για την τελευταία, αυτή των σημερινών Ιρλανδών, γίνεται ανάλυση της καταγωγής τους από τον Νώε κι ύστερα. Όσον αφορά τις δύο φυλές που διαμεσολαβούν μεταξύ της τρίτης φυλής και της τελευταίας, δεν γίνεται ακριβής ανάλυση, αν και δηλώνεται μια κάποια συγγενική σχέση με την τρίτη φυλή. 
Η
 τέταρτη φυλή ήταν η φυλή των Fir Bolg. Σύμφωνα με το Βιβλίο των Επιδρομών η εν λόγω φυλή είχε έρθει από την Ελλάδα. Στην Ελλάδα οι άνθρωποι αυτοί χρησιμοποιούνταν ως εργατικό δυναμικό και ήξεραν την τέχνη του πηλού, ενώ επίσης ήταν σε θέση να οργανώσουν διοικητικά την Ιρλανδία, αμέσως μόλις εδραίωσαν την κυριαρχία τους σε αυτήν. Η όλη περιγραφή θα μπορούσε να αφορά είτε μία υπόδουλη στους Έλληνες προϊστορική φυλή – πράγμα δύσκολο, αφού δεν υπάρχουν πηγές για δουλοκτητική κοινωνία τέτοιου μεγέθους στην προ-μυκηναϊκή Ελλάδα τόσο παλιά – είτε να πρόκειται για ανθρώπους από κάποια κατώτερη κοινωνική τάξη της προϊστορική κοινωνίας του Ελλαδικού πολιτισμού.
Η
 όλη υπόθεση όμως θυμίζει έντονα την κατοπινή μυκηναϊκή κοινωνία, στην οποία, σύμφωνα με νεότερες έρευνες, οι Δωριείς κατέβαλαν την χειρονακτική εργασία, ενώ οι Αχαιοί ανέπτυξαν τον αστικό πολιτισμό και επάνδρωναν τον στρατό… Και ας μην ξεχνάμε ότι τα φυσιογνωμικά χαρακτηριστικά των Δωριέων είναι πολύ πιο κοντά σε αυτά των κατοίκων της Σκυθίας, απ’ όπου και υποτίθεται ότι προέρχονταν οι προκάτοχοι της εν λόγω φυλής της Ιρλανδίας, απ’ ότι τα χαρακτηριστικά των υπόλοιπων Ελλήνων.
Αγαλματίδιο της θεάς Dana. Η θεά
εμφανίζεται ως θεά της φυλής των
Tuatha Dé Danann και ως μητέρα πολλών
θεϊκών μορφών της ιρλανδικής μυθολογίας.
Παρά το ότι το όνομά της, καθώς και αυτό
της φυλής της, μοιάζει στα αυτιά κάποιων με
την ομηρική ονομασία Δαναοί των Ελλήνων
και προέρχεται από την κοινή ινδοευρωπαϊκή
ρίζα dan- που σχετίζεται με το υγρό στοιχείο,
από απόψεως ετυμολογικής το όνομα αυτό
σημαίνει "Αυτή που ρέει". Τόσο λοιπόν η
προαναφερθείσα ετυμολογική συγγένεια, όσο
και η σημασιολογική πιθανή ταύτιση της με
την Ρέα, "Αυτήν που ρέει", της αρχαίας
ελληνικής θρησκείας, σε συνδυασμό και με
τον συσχετισμό της εν λόγω θεότητας με
σύμβολα όπως αυτό που εμφανίζεται στο
εσωτερικό του σκεύους που κρατάει η θεά
και που συμβολίζει το υγρό στοιχείο μέσα
του, τα οποία χρησιμοποιούσαν και οι αρχαίοι
Έλληνες, αποτελούν σημαντικές ενδείξεις, αν
όχι για μία ταύτιση, τουλάχιστον για έναν
συσχετισμό μεταξύ της μυθικής φυλής των
Tuatha Dé Danann και των πρωτοϊστορικών
Ελλήνων ταξιδευτών της Κυκλαδικής,
Ελλαδικής, Μινωικής και
Μυκηναϊκής περιόδου.
Η
 τελευταία φυλή πριν τους σύγχρονους Ιρλανδούς που έφτασε στο νησί ήταν η φυλή των Tuatha Dé Danann που ήρθαν στο νησί τον καιρό που οι συγκρούσεις μεταξύ Fomóiri και Fir Bolg είχαν κορυφωθεί με σκοπό να βοηθήσει τους τελευταίους να επικρατήσουν έναντι των πελώριων αντιπάλων τους. Οι Tuatha Dé Danann εμφανίζονται ως όντα ημιθεϊκά, αφού, όπως δηλώνει και το όνομά τους είναι «τα παιδιά της (θεάς) Dana». Ο λαός αυτός φαίνεται να κατέχει μαγικές δυνάμεις, να εισήγαγε την λατρεία του Ήλιου που αργότερα θα ασκούσαν οι δρυΐδες και να χρησιμοποιεί πλοία χωρίς κουπιά. Ήταν ένας λαός με εξαιρετικές στρατιωτικές ικανότητες που κατανίκησε τους Fomóiri και έφερε μία εποχή ειρήνης στην Ιρλανδία. Επίσης αναφέρεται στο ίδιο βιβλίο ένας νόμος των Tuatha Dé Danann, σύμφωνα με τον οποίο ο βασιλιάς τους έπρεπε να είναι αρτιμελής, ενώ αν έχανε κάποιο μέλος του σώματός του, δεν θα μπορούσε να διατηρήσει το αξίωμά του.
Ό
σον αφορά το ποιοι πράγματι ήταν, δεν είναι δύσκολο πίσω από την ονομασία της θεάς Dana κάποιοι να διακρίνουν το ελληνικό όνομα Δανάη και πίσω από το όνομα «παιδιά της Δανάης», «λαός της Dana», να διακρίνουν την ομηρική ονομασία Δαναοί που χρησιμοποιείτο για τους Έλληνες των μυκηναϊκών χρόνων. Η δε επιστήμη της γλωσσολογίας, αν και δεν μπορεί να αποδείξει το ότι ο ένας από τους δύο όρους, ο ελληνικός ή ο κέλτικος, προέρχεται από τον άλλο, έχει παραδεχτεί ότι και οι δύο όροι βασίζονται στην κοινή ινδοευρωπαϊκή ρίζα dan-. Οι συμπτώσεις όμως δεν σταματούν εδώ. Η λατρεία του Ήλιου θα μπορούσε να σχετίζεται με την λατρεία του Απόλλωνα για την οποία είχε μιλήσει ο Εκαταίος ο Αβδηρίτης, ενώ τα πλοία χωρίς πανιά μας θυμίζουν την ομηρική διήγηση για τα νοοκίνητα πλοία των Φαιάκων! Οι δε «μαγικές» ιδιότητες των ανθρώπων αυτών θα μπορούσαν να οφείλονται σε αρχαίες πιο προηγμένες τεχνολογίες που ενδεχομένως διέθεταν, ενώ η μάχη με τους γίγαντες Fomóiri θυμίζει έντονα το σκηνικό της Γιγαντομαχίας των αρχαίων ελληνικών μύθων που σχετίζονται με τον Διόνυσο και τον Ηρακλή. Επίσης η συνήθεια να μην επιτρέπεται σε κάποιον να είναι βασιλιάς αν δεν είναι αρτιμελής θυμίζει έντονα την ανάλογη νομοθεσία που επιβίωσε στην Ελλάδα μέχρι τα χρόνια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.
Π
άνω δε σε αυτόν τον τελευταίο συσχετισμό, των Tuatha Dé Danann με τους Έλληνες, ταιριάζει να παρατεθούν και τα λόγια της Μεγάλης Ελληνικής Εγκυκλοπαίδειας (Εκδόσεις ο “Φοίνιξ” Ε.Π.Ε.), στα πλαίσια του λήμματος ρλανδία (Τόμος ΙΓ΄, σελίδες 192-198), η οποία, εξιστορώντας την μυθική ιστορία της μεγαλονήσου και μιλώντας για την φυλή των Tuatha Dé Danann, αναφέρει: «Προήρχοντο ἐξ Ἑλλάδος, ἦσαν δὲ ἱικανότατοι εἰς τὴν νεκροματνείαν. Ὑπεχρεώθησαν νὰ φύγουν ἐξ Ἑλλάδος λόγῳ εἰσβολῆς Συρίων, καταφυγόντες εἰς Σκανδιναυΐαν, ἔπειτα εἰς Σκωτίαν καὶ τέλος ἔφθασαν τῷ 3303 εἰς Ἰρλανδίαν.» (σελίς 194, κολώνα 3η). Ο συγγραφέας του λήμματος δηλαδή θεωρεί ότι οι Tuatha Dé Danann ήταν φυλή ελληνικής προελεύσεως, όπως υποδηλώνουν και όλες οι ομοιότητες που συγκεντρώσαμε παραπάνω. Ακόμα, το στοιχείο της νεκρομαντείας το οποίο προσθέτει το λήμμα φαίνεται να συνδέεται τόσο με τις πρακτικές της αρχαίας ιρλανδικής θρησκείας, όσο και με τις αντίστοιχες πρακτικές που εφαρμόζονταν, σύμφωνα με τον Όμηρο, στην Ελλάδα την εποχή του Μυκηναϊκού πολιτισμού.
Φανταστική απεικόνιση της τελευταίας από τις "εισβολές"
στην Ιρλανδία που περιγράφεται στο Βιβλίο των Εισβολών.
Οι Milesians, μετά από μία μεγάλη περιπλάνηση στα
πέλαγα, καταφτάνουν στην Ιρλανδία και ετοιμάζονται να
αποβιβαστούν στις ακτές της για να την αποικίσουν. Πριν
φτάσουν στην Ιρλανδία, περιγράφονται οι περιπέτειές τους
και οι σταθμοί τους στην Αίγυπτο, στην Μίλητο, στην
Μεσσήνη και στην βόρεια Ισπανία. Ο λαός αυτός, απ' τον
οποίο ο μύθος θέλει να κατάγονται οι σημερινοί κάτοικοι
του νησιού, αφού κυριάρχησε στην ιρλανδική μεγαλόνησο,
θεοποίησε τους παλαιότερους κατοίκους της, ενώ υιοθέτησε
απ' τον πολιτισμό τους την ηλιακή λατρεία και ενδεχομένως
και τις αστρονομικές τους γνώσεις.
Τ
έλος πρέπει να αναφέρουμε το πώς έφτασε η τελευταία φυλή στην Ιρλανδία, η φυλή απ’ την οποία υποτίθεται πως κατάγονται οι σημερινοί Ιρλανδοί. Σύμφωνα με την διήγηση αυτή, οι πρόγονοι των Ιρλανδών, μετά την αποχώρησή τους από την Βαβέλ της Μεσοποταμίας (εδώ φαίνεται η επιρροή από την Παλαιά Διαθήκη), έφτασαν με πλοία στην Ιρλανδία αφού έκαναν διαδοχικά τρεις σημαντικές στάσεις. Μία πρώτη στην Μίλητο της Μικράς Ασίας, μία δεύτερη στην Μεσσήνη της Σικελίας και μία τρίτη στις βόρειες ακτές της σημερινής Ισπανίας. Το δε όνομά τους πριν φτάσουν στο νησί, Milesians, είναι ένα όνομα που θα μπορούσε να παραπέμπει στο ελληνικό Μιλήσιοι (ας μην ξεχνάμε πως πέρασαν και από την Μίλητο), αν η πηγή μας δεν ανέφερε μία άλλη ετυμολογία της λέξης. Η φυλή αυτή, φτάνοντας στο νησί, θεοποίησε σε μεγάλο βαθμό τις προγενέστερες φυλές, αλλά αυτοί τελικά επικράτησαν στο νησί.
Γ
ια αυτούς, το μόνο που χρειάζεται να επισημανθεί είναι  ότι, είτε σχετίζονται με τους κατοίκους της ελληνικής Μιλήτου είτε όχι, φαίνεται πως πέρασαν από την περιοχή του Αιγαίου και άρα, μοιραία, θα ήρθαν σε επαφή με τον Κυκλαδικό πολιτισμό ή με κάποιον από τους πολιτισμούς που τον ακολούθησαν. Και αυτό θα μπορούσε να επιβεβαιώσει εν μέρει και το κείμενο του Εκαταίου που μας παραδίδει ο Στράβων, σύμφωνα με το οποίο οι σχέσεις μεταξύ Υπερβορείων και Δηλίων ήταν πάρα πολύ καλές.
Β
έβαια όλα αυτά τα κείμενα, δεδομένης και της μειωμένης αξιοπιστίας τους λόγω πιθανών μεταγενέστερων εξωτερικών παραγόντων, δεν θα μπορούσαν να ληφθούν σοβαρά υπ’ όψιν στην έρευνα για τον λαό της Ιρλανδίας, εκτός και αν υπήρχε κάποιο άλλο κείμενο που να υποστήριζε τα λεγόμενά τους. Και ένα τέτοιο κείμενο υπάρχει και προέρχεται πάλι από τον Εκαταίο τον Αβδηρίτη, το έργο του οποίου μας μεταφέρει ο Στράβων. Ο Εκαταίος, μιλώντας για τους Υπερβορείους μας λέει και τα εξής: «ἔχειν δὲ τοὺς Ὑπερβορέους ἰδίαν τινὰ διάλεκτον, καὶ πρὸς τοὺς Ἕλληνας οἰκειότατα διακεῖσθαι, καὶ μάλιστα πρὸς τοὺς Ἀθηναίους καὶ Δηλίους, ἐκ παλαιῶν χρόνων παρειληφότας τὴν εὔνοιαν ταύτην. καὶ τῶν Ἑλλήνων τινὰς μυθολογοῦσι παραβαλεῖν εἰς Ὑπερβορέους, καὶ ἀναθήματα πολυτελῆ καταλιπεῖν γράμμασιν Ἑλληνικοῖς ἐπιγεγραμμένα. ὡσαύτως δὲ καὶ ἐκ τῶν Ὑπερβορέων Ἄβαριν εἰς τὴν Ἑλλάδα καταντήσαντα τὸ παλαιὸν ἀνασῶσαι τὴν πρὸς Δηλίους εὔνοιάν τε καὶ συγγένειαν.» (Διόδωρος Σικελιώτης, Ἱστορικὴ Βιβλιοθήκη, 2.47), αφήνοντας να υπονοηθεί ότι οι Υπερβόρειοι και ελληνικά ήξεραν να μιλούν και ίσως και να γράφουν (αφού λάμβαναν από τους Έλληνες δώρα με ελληνικές επιγραφές) και ότι είχαν συγγένεια με τους κατοίκους της Δήλου… Και να μην ξεχνάμε ότι οι Δήλιοι, οι κάτοικοι του ιερού νησιού του Απόλλωνα, του θεού της μουσικής που έχει πάντα μαζί του την έγχορδη λύρα, ως αντιπρόσωποι του Κυκλαδικού πολιτισμού που έφτιαξε τις πρώτες τριγωνικές λύρες της Ευρώπης, αν αποίκησαν κάποτε την Ιρλανδία, θα ήταν απολύτως λογικό να της κληροδοτήσουν την μουσική τους παράδοση που, προϊόντων των χιλιετηρίδων, θα παρήγαγε την επίσης τριγωνική μεσαιωνική ιρλανδική άρπα, το σύμβολο του έθνους των Ιρλανδών.
Ε
πίσης αξίζει ν’ αναφερθεί πως αν οι πηγές του Εκαταίου, όπως αναφέρεται και στο κείμενο του Στράβωνος, ήταν όντως οι μυθιστορίες που διασώθηκαν στην αρχαία Ελλάδα και στην αρχαία Αίγυπτο (ας μην ξεχνάμε και την αιώνια συνήθεια των Αιγυπτίων προς καταγραφή, καθώς και ότι τότε υπήρχε ακόμα η Βιβλιοθήκη της Αλεξανδρείας και τα πολύτιμα χειρόγραφά της), τότε αυξάνει η βαρύτητα των λεγομένων του καθώς οι γνώσεις αυτές προέρχονταν από εποχές παλαιότερες της Κατάρρευσης της Εποχής του Χαλκού (Bronze Age Collapse), από εποχές δηλαδή για τις οποίες σήμερα, δυστυχώς, δεν διαθέτουμε επαρκείς πληροφορίες… 
Κ
αι ας μην ξεχνάμε πως θα ήταν απολύτως λογικό, αν όλα τα παραπάνω ίσχυαν, όλες οι ομοιότητες που είδαμε στα μεγαλιθικά μνημεία μεταξύ των πολιτισμών της ελληνικής πρωτοϊστορίας και της ιρλανδικής προϊστορίας να είναι ένα ακόμα κληροδότημα της Ελλάδας στην Ιρλανδία. Αλλά ακόμα και αυτό να ισχύει υπάρχει ακόμα ένα μικρό κενό: το γεγονός της προηγμένης αστρονομικής γνώσης των προϊστορικών Ιρλανδών που δεν θα μπορούσε να οφείλεται στους πρωτοϊστορικούς Έλληνες, αφού στην Ελλάδα δεν υπήρχαν τότε ανάλογα μνημεία.
Φανταστική απεικόνιση Αιγύπτιας πριγκίπισσας που
αναφέρεται στους ιρλανδικούς μύθους με το όνομα
Scota. Ασχέτως του κατά πόσον το όνομα αυτό υπήρξε
και το πραγματικό της όνομα, σύμφωνα με τους μύθους
της αρχαίας Ιρλανδίας, παντρεύτηκε τον ηγέτη των
Milesians όταν αυτός πέρασε από την Αίγυπτο, κατά
την διάρκεια του ταξιδιού του προς την Ιρλανδία.
Αναφέρεται δε ως κόρη του Φαραώ Nectanebus, όνομα
το οποίο, αν δεχτούμε πως ο εν λόγω μύθος θα
μπορούσε να βασίζεται σε κάποια πραγματικά γεγονότα,
θα μπορούσε εύκολα να ταυτιστεί με τα ονόματα των
Φαραώ Νεκτανεβώ Α΄ και Νεκτανεβώ Β΄ της 30ης
δυναστείας. Και στις δύο περιπτώσεις, το στοιχείο αυτό,
αν αληθεύει, μας δίνει νέα στοιχεία σε συνδυασμό και με
τα όσα η Ιστορία λέει για τους δύο αυτούς ηγέτες της
χώρας του Νείλου που με την σειρά τους μπορούν να
μας οδηγήσουν σε ενδιαφέρουσες υποθέσεις. Και οι
δύο Φαραώ που βασίλεψαν αντίστοιχα στις αρχές και
στα μέσα του 4ου προχριστιανικού αιώνα, έδωσαν
μεγάλο αγώνα για την ανεξαρτησία της Αιγύπτου από
την Περσική Αυτοκρατορία, ενώ παράλληλα ανέπτυξαν
καλές σχέσεις με τις ελληνικές πόλεις-κράτη, όπως η
Αθήνα της Β΄ Αθηναϊκής Συμμαχίας, η Σπάρτη, το
Άργος και η Θήβα που αρκετές φορές τους έστειλαν
στρατιωτική βοήθεια στον αγώνα τους κατά των Περσών.
Δεδομένου του μεγέθους της περσικής απειλής, ιδίως στα
χρόνια του Νεκτανεβώ του Β΄που υπήρξε και ο τελευταίος
αιγυπτιακής καταγωγής Φαραώ, θα ήταν λογικό να
ήθελαν, είτε μόνοι τους, είτε σε συνεργασία με τους
Έλληνες συμμάχους τους, να στείλουν αποίκους
σε μακρινούς τόπους, σε απόσταση ασφαλείας από την
 Περσική Αυτοκρατορία. Στο ίδιο κλίμα πάλι δεν θα ήταν
παράλογο ο Νεκτανεβώ, κάτω από την πίεση της περσικής
απειλής, να αποφάσισε να παντρέψει την κόρη του με τον αρχηγό
κάποιας αποικιστικής ομάδας, αυτής που θα κατέληγε στην
 Ιρλανδία, προκειμένου να διασφαλίσει την σωτηρία της. Τέλος
ας σημειωθεί πως ο χρόνος της βασιλείας του Νεκτανεβώ,
ακριβώς επειδή ήταν προγενέστερος και του Πυθέα του
  Μασσαλιώτη και του Εκαταίου του Αβδηρίτη, δεν θα
 μπορούσε να διαταράξει τα ως τώρα συμπεράσματά μας που
βασίστηκαν στα έργα τους.
Η
 απάντηση στο ερώτημα αυτό έρχεται και αυτή – κατά τρόπο μάλλον μεταφορικό – από το ίδιο πάλι Βιβλίο των Επιδρομών. Σε αυτό, όταν περιγράφεται η καταγωγή της φυλής των Ιρλανδών, της τελευταίας από τις φυλές που θα έφταναν στο νησί, αναφέρεται πως η γυναίκα του αρχηγού και γενάρχη τους, πριν φύγουν για το νησί, ήταν η κόρη του τότε Φαραώ της Αιγύπτου. Ανεξαρτήτως του αν όντως είχε λάβει χώρα ένας τέτοιος γάμος, αν υπάρχει έστω και ένα μικρό δείγμα αλήθειας σε αυτόν τον μύθο, αυτός θα μπορούσε να μας υποδείξει από πού οι προϊστορικοί Ιρλανδοί αποκόμισαν τις αστρονομικές γνώσεις τους και σε τι οφείλονται οι όποιες ομοιότητες με την αρχαία αιγυπτιακή αρχαιοαστρονομία και τον τρόπο που αυτή εφαρμόστηκε στα αρχαία αιγυπτιακά μνημεία.
Ό
σο για τις ανάλογες επιρροές των κατοίκων της προϊστορικής Μεγάλης Βρετανίας, αυτή σαφώς και θα μπορούσε να οφείλεται στην επίδραση σε αυτήν της προϊστορικής Ιρλανδίας που τότε ανέπτυσσε τον πολιτισμό της, αλλά και στις σχέσεις της με τον Μινωικό πολιτισμό, κατά την διάρκεια της εποχής του Χαλκού.
Φ
εύγοντας έπειτα από την Ιρλανδία, θα σταθούμε σε ακόμα έναν πολιτισμό των Βρετανικών Νησιών, λιγότερο γνωστό, αλλά εξίσου σημαντικό. Καταμεσής του Ιρλανδικού πελάγους, στο μέσο περίπου της απόστασης που χωρίζει την Ιρλανδία από την Μεγάλη Βρετανία, βρίσκεται ένα μικρό νησί που, όπως θα δούμε, είχε παίξει κι αυτό έναν σημαντικό ρόλο στην πολιτιστική ιστορία της ευρύτερης περιοχής. Ο λόγος γίνεται για την νήσο του Μαν (Ellan Vannin, στην γλώσσα του νησιού), ένα εξαρτημένο από το Ηνωμένο Βασίλειο ημιανεξάρτητο νησιωτικό κράτος, γνωστό στις μέρες μας κυρίως ως φορολογικό παράδεισο. Το νησί του Μαν, πριν την έλευση των Κελτών, είχε αναπτύξει τον δικό του πολιτισμό, με την δικιά του γλώσσα και τα δικά του σύμβολα, ενώ είχε υιοθετήσει την αρχαία ιρλανδική θρησκεία, την οποία και διατήρησε μέχρι την επικράτηση του Χριστιανισμού.
File:The Meayll circle - Mull Hill - geograph.org.uk - 62530.jpg
Ο Λίθινος Κύκλος του Mull Hill είναι ένα από τα μεγαλιθικά
μνημεία της νήσου του Μαν που τίποτα δεν έχει να ζηλέψει
από τα αντίστοιχα μεγαλιθικά μνημεία των γειτονικών
μεγαλονήσων. Παρά το μικρό της μέγεθος, η νήσος του Μαν
υπήρξε και αυτή εστία ενός αξιόλογου πολιτισμού,
ξεχωριστού από αυτούς της Ιρλανδίας και της Μεγάλης
Βρετανίας. Το νησί αυτό που οι τοπικοί μύθοι το θέλουν να
είναι το ιερό νησί του Manannán mac Lir, ενός από τους
κυριότερους θεούς των Tuatha Dé Danann, φαίνεται να έχει
επηρεάσει κατά πολύ τους μύθους και τους θρύλους των
γύρω νησιών, ενώ τα σύμβολά του παρουσιάζουν ομοιότητες
με σύμβολα των πολιτισμών της Μεσογείου.

Ό
σο και αν ο προϊστορικός πολιτισμός του νησιού που ξεκινάει από την 7η προχριστιανική χιλιετία δεν προβάλλεται ιδιαίτερα και έτσι δεν είναι και τόσο γνωστός στους εκτός των Βρετανικών Νησιών λαούς, στην πραγματικότητα μεγαλούργησε στα πλαίσια κυρίως της νεολιθικής εποχής, ενώ συνέχισε να υφίσταται μέχρι την έλευση των Κελτών. Στην όχι και τόσο μεγάλου εμβαδού έκταση του νησιού, μπορεί κανείς να δει μεγαλιθικά μνημεία, όπως το Mull Hill, ένας Λίθινος Κύκλος που σε τίποτα δεν έχει να ζηλέψει τους αντίστοιχους ιρλανδέζικους. Το Mull Hill κατασκευάστηκε περί το 3500 προ Χριστού, ενώ η χρήση του φαίνεται πως σχετιζόταν με την θρησκευτικότητα των προϊστορικών κατοίκων του νησιού. Άλλα σημαντικά μνημεία του είναι το Cashtal yn Ard που κατασκευάστηκε το 2000 προ Χριστού, οι Λίθοι του Ballaharra που χρονολογείται από το 2300 προ Χριστού και σαφώς ο λεγόμενος Τάφος του Βασιλέα Orry, ένα μνημείο άσχετο με τον εν λόγω βασιλιά, που κατασκευάστηκε περί το 4000 προ Χριστού.
Σ
ύμφωνα με την ιρλανδική μυθολογία, η φυλή των Tuatha Dé Danann, κατόπιν της ελεύσεων των σημερινών Ιρλανδών στο νησί, υπό την αρχηγία του Manannán mac Lir, έφυγαν από την Ιρλανδία για την γη των Aos Sí που βρίσκεται πέρα από την θάλασσα. Επίσης αναφορά γίνεται ότι ένας τρίτος κλάδος της γενιάς των Nemed, της τρίτης φυλής που έφτασε στην Ιρλανδία και που εμφανίζεται συγγενής με τους Fir Bolg και τους Tuatha Dé Danann, αναφέρεται πως διασκορπίστηκε στα γύρω νησιά, οπότε δεν αποκλείεται να ήταν αυτοί και οι πρόγονοι της φυλής του νησιού των Aos Sí. Ο συσχετισμός μεταξύ του μυθικού αυτού μέρους όπου πήγαν κάποιοι από τους Tuatha Dé Danann με αρχηγό τον Manannán mac Lir και της νήσου του Μαν προκύπτει από τον τοπικό θρύλο ότι ο Manannán mac Lir υπήρξε κυβερνήτης και προστάτης του νησιού του Μαν.
Υ
πάρχουν επίσης τοπικοί θρύλοι που αφορούν τον θρυλικό Manannán mac Lir. Ιδιαίτερα δύο εξ αυτών είναι, αν εξεταστούν, πολύ ενδιαφέροντες. Και οι δύο αφορούν το πώς ο  Manannán mac Lir, χρησιμοποιώντας τις «θεϊκές» ιδιότητές του, έσωσε το νησί από ξένους εισβολείς, την μία φορά κάνοντάς τους να το προσπεράσουν και την άλλη πολεμώντας τους.
Ο Manannán mac Lir, σύμφωνα με την ιρλανδική
μυθολογία, ήταν ένας από τους κυριότερους
θεούς της φυλής των 
Tuatha Dé Danann. Επίσης,
σύμφωνα με τους μύθους του νησιού του Μαν,
ήταν προστάτης του νησιού και το έσωσε από
εισβολείς τουλάχιστον δύο φορές, την μία
τυλίγοντάς το με ομίχλη και κάντοντάς το αόρατο
και την άλλη αφανίζοντας τους εχθρούς την ώρα
που αποβιβάζονταν στο νησί. Ήταν επίσης ο
"εμπνευστής" του τρισκελούς, του συμβόλου που
αργότερα έγινε σύμβολο της νήσου του Μαν.
Μετά την έλευση των Milesians στην Ιρλανδία, ο
θεός μυθολογείται ότι οδήγησε μία ομάδα

Tuatha Dé Danann σε ένα νησί πέρα από το
πέλαγος που, σύμφωνα με τους τοπικούς μύθους,
δεν ήταν άλλο από την νήσο του Μαν.
Ο
 πρώτος από τους δύο μύθους έχει ως εξής. Όταν ένας μεγάλος αριθμός εχθρικών πλοίων πλησίαζε το νησί, ο Manannán mac Lir, με τα «μαγικά» του, ύψωσε γύρω από το νησί ένα παχύ πέπλο ομίχλης, με αποτέλεσμα η νήσος του Μαν να γίνει αόρατη και οι εισβολείς, μη μπορώντας να την εντοπίσουν για να αποβιβαστούν σε αυτήν, την προσπέρασαν και δεν την βρήκαν ποτέ. Η ιστορία αυτή μας θυμίζει έντονα δύο αντίστοιχους αρχαίους ελληνικούς θρύλους, αλλά και έναν ιρλανδικό. Ο ιρλανδικός που σαφώς και είναι πιο κοντινός στον μύθο αυτό είναι ο τρόπος που οι Tuatha Dé Danann έφτασαν στην Ιρλανδία· όχι πλέοντας στις θάλασσες, αλλά κατεβαίνοντας από τους ουρανούς μέσα σε νεφέλες. Και οι νεφέλες αυτές είναι που θα μας παραπέμψουν στους δύο ελληνικούς μύθους που αμφότερους παραδίδει ο Όμηρος. Μέσα σε τέτοιες νεφέλες κάποιοι θεοί των Ελλήνων, στην Ιλιάδα, κατέβαιναν στα πεδία των μαχών για να διασώσουν τους ήρωες που προστάτευαν, όταν βρίσκονταν σε κίνδυνο (π.χ. η αρπαγή του Πάρη από την Αφροδίτη). Μέσα σε τέτοιες νεφέλες πάλι, στην Οδύσσεια, είπε ο βασιλιάς Αλκίνοος στον Οδυσσέα ότι εδύναντο να εξαφανιστούν και να γίνουν αόρατα τα νοοκίνητα πλοία των Φαιάκων (Οδύσσεια, ραψωδία θ΄, στίχοι 562-563). Μήπως λοιπόν τα πλοία των Φαιάκων που πέταγαν, κατά τον Όμηρο, πάνω από τα κύματα (Οδύσσεια, ραψωδία η΄, στίχοι 34-36), έχουν κάποια σχέση με τα «νεφελώδη» ιπτάμενα μεταφορικά μέσα των Tuatha Dé Danann; Και αν ναι, ποια σχέση μπορεί να έχει αυτή η μυθική φυλή για την οποία μας μιλούν οι Ιρλανδοί με τους Φαίακες που αναφέρονται στον Όμηρο;
Σ
το σημείο αυτό πρέπει να εισάγουμε άλλο ένα στοιχείο, αν θέλουμε να αναλύσουμε ακόμα περισσότερο το θέμα αυτό. Σύμφωνα με την αρχαία ελληνική μυθική παράδοση, οι Φαίακες, ο λαός που τον καιρό της Αργοναυτικής εκστρατείας και τουλάχιστον ως και τον καιρό του Τρωικού πολέμου ζούσε στην νήσο Σχερία, δεν ήταν γηγενής στο εν λόγω νησί, αλλά προέρχονταν από ένα άλλο νησί, στην άκρη του κόσμου, την Υπερεία, απ’ όπου και αναγκάστηκαν να φύγουν εξ αιτίας των Κυκλώπων. Ο αρχαίος αυτός ελληνικός μύθος όμως έχει αρκετές ομοιότητες με τους μύθους του Βιβλίου των Εισβολών και φαίνεται να συμφωνεί με την προηγούμενή μας υπόθεση. Όπως και η φυλή των Nemed, από τους οποίους κατάγονταν – μεταξύ άλλων – και οι Tuatha Dé Danann, πολέμησε με τους γιγαντόσωμους Fomorians, ηττήθηκε απ’ αυτούς και αναγκάστηκε να αποχωρήσει από το νησί, ενώ κάποιοι από όσους από αυτούς διασώθηκαν κατέφυγαν στην Ελλάδα, έτσι και οι Φαίακες εκδιώχθηκαν από την Υπερεία από τους γιγαντόσωμους Κύκλωπες και κατέληξαν στην Σχερία, ένα νησί, κατά τον Όμηρο, σε απόσταση ορατότητας διά γυμνού οφθαλμού από την Ιθάκη και, ως εκ τούτου, βρισκόμενο στην γεωγραφική περιοχή της Ελλάδας. Και βεβαίως και οι δύο μύθοι, και ο ιρλανδικός και ο ελληνικός, έχουν έντονη μία χροιά Γιγαντομαχίας, όπως είδαμε και παραπάνω.
Π
ρέπει δε ακόμα να επισημανθεί και η ομοιότητα μεταξύ της απόμακρης Υπερείας της αρχαίας ελληνικής παράδοσης, του μυθικού τόπου προέλευσης των Φαιάκων, και της γης των Υπερβορείων για την οποία, όπως είδαμε, μιλάει ο Εκαταίος ο Αβδηρίτης, αναφερόμενος στις αρχαίες ελληνικές και αιγυπτιακές μυθιστορικές γνώσεις που μπόρεσε να συγκεντρώσει. Γεγονός αποτελεί πως το όνομα του μυθικού λαού και το όνομα του μυθικού νησιού είναι ηχητικά αλλά και ετυμολογικά παραπλήσια και έτσι μία πιθανή συσχέτιση των δύο δεν θα ήταν σωστό να αποκλειστεί. Αν όμως, όπως εικάσαμε παραπάνω, η γη των Υπερβορείων του Εκαταίου είναι τελικά η Ιρλανδία, τότε αυτό αποτελεί άλλο ένα στοιχείο που υποστηρίζει την θεωρία ότι οι Φαίακες είχαν στο απώτατο παρελθόν επισκεφτεί την Ιρλανδία…
Α
κόμα, αξίζει πιστεύω να σημειωθεί ότι υπάρχουν και άλλες αρχαίες ονομασίες που αναφέρονται στην ιρλανδική μεγαλόνησο και ηχητικά είναι αρκετά παραπλήσιες με το όνομα του μυθικού νησιού «Υπερεία». Αρχίζοντας από το λατινικό όνομα του νησιού, Hibernia που, αν δεν είχε το n, θα ήταν ουσιαστικά η φωνητική μεταγραφή του ονόματος του νησιού των Φαιάκων στο λατινικό σύστημα γραφής, θα αναφέρουμε έπειτα τα αρχαιοελληνικά ονόματα Ιέρνη και Ιουερνία που αντίστοιχα αποδίδονται στον Πυθέα τον Μασσαλιώτη και στον Κλαύδιο Πτολεμαίο που επίσης φαίνεται να σχετίζονται κάπως με τους υπόλοιπους όρους (κυρίως η Ιέρνη που θα μπορούσε να είναι και πιο η αυθεντική από τις δύο ως ονομασία), για να καταλήξουμε τελικά στην ηχητική απόδοση μιας ντόπιας ιρλανδέζικης ονομασίας, «Īweriū», ενός όρου δηλαδή ο οποίος εύκολα θα μπορούσε να σχετίζεται τόσο με την Ιέρνη, όσο και με την Υπερεία. Τέλος, αν μεταφράσουμε τον τελευταίο όρο, θα διαπιστώσουμε ότι η απόδοσή του ως «Γη της Αφθονίας», ταιριάζει με την αναφορά του Εκαταίου του Αβδηρίτη  ακριβώς σε αυτήν την ιδιότητα της γης των Υπερβορείων, την οποία και χαρακτηρίζει «εγειόν τε κα πάμφορον» (Διόδωρος Σικελιώτης, Ἱστορικὴ Βιβλιοθήκη, 2.47), τονίζοντας έτσι ότι ήταν εύφορη και απέδιδε στους κατοίκους της μία πλούσια γεωργική παραγωγή.
Ο
 δεύτερος μύθος των κατοίκων του Μαν περί του Manannán mac Lir, στον οποίο αναφερθήκαμε νωρίτερα, είναι ο ακόλουθος. Σε μία άλλη εισβολή εχθρών στο νησί, ο Manannán mac Lir, κατά την μυθολογία του νησιού Μαν, «μεταμορφώθηκε» σε ένα «αντικείμενο» με τρία πόδια που βρίσκονταν σε τέτοιο σημείο ώστε να του επιτρέπουν να περιστρέφεται και να κυλάει, χωρίς να πέφτει. Το «αντικείμενο» αυτό φαίνεται πως όρμησε και καταπλάκωσε τους εισβολείς, αφανίζοντάς τους. Από το «αντικείμενο» αυτό στο οποίο «μεταμορφώθηκε» ο Manannán mac Lir, δημιουργήθηκε και το εθνικό σύμβολο του λαού του Μαν το οποίο απεικονίζεται ως κεντρικό θέμα στην σημαία και στο εθνόσημο του νησιωτικού κράτους του Μαν.
File:Flag of the Isle of Man.svg
Η σημαία του ημιανεξάρτητου κράτους της νήσου του Μαν.
Η σημαία απεικονίζει σε κόκκινο φόντο το σύμβολο του
νησιού και του αρχαίου θεού Manannán mac Lir, το
τιρσκέλιον ή τρισκελές, ένα σύμβολο γνωστό και στην
Μεσόγειο, κυρίως όμως στην Σικελία που επίσης το έχει
για σύμβολό της, αλλά και στον υπόλοιπο ελληνικό κόσμο
που το απεικόνιζε σε αγγεία και ασπίδες. Ο μύθος που
αναφέρεται στο τρισκελές μιλά για την "μεταμόρφωση" του
θεού Manannán mac Lir σε αυτό, ώστε κυλώντας, να
κατατροπώσει τις εχθρικές δυνάμεις των εισβολέων που
αποβιβάζονταν στο νησί. Έκτοτε το σχήμα του τρισκελούς,
ως σύμβολο, έγινε το έμβλημα του νησιού. Μόνη διαφορά
του τρισκελούς του Μαν από το ελληνικό τρισκελές αποτελεί
το γεγονός ότι το πρώτο φοράει μεταλλική πανοπλία, ενώ το
δεύτερο είναι γυμνό. Πέραν μίας πιθανής συσχέτισης μεταξύ
μεταλλικής πανοπλίας και μηχανικού όπλου, η γενική
ομοιότητα θα μπορούσε να συνεπάγεται μεσογειακή
επιρροή, ενώ η διέλευση των Milesians από την Μεσσήνη
της Σικελίας, κάτω από αυτό το πρίσμα, δεν μπορεί να
θεωρηθεί παράταιρη. Σίγουρο πάντως είναι πως αποκλείεται
το τρισκελές να οφείλεται στο σχήμα του νησιού, όπως ο
Στράβων μας λέει ότι ισχύει για το δικό του νησί, την
τριγωνική στο σχήμα Σικελία, καθώς το νησί του Μαν σε
καμία περίπτωση δεν θα μπορούσε να
χαρακτηριστεί τριγωνικό.
Π
ρόκειται για το τρισκέλιον ή τρισκελές, ένα σύμβολο αποτελούμενο από τρία πόδια, λυγισμένα στο γόνατο, που ξεκινούν από το ίδιο κέντρο και ανά 120 μοίρες του κύκλου, εκτίνονται προς διαφορετική κατεύθυνση. Το σύμβολο αυτό παραπέμπει άμεσα στον αρχαίο ελληνικό κόσμο και πιο συγκεκριμένα στον ελληνισμό της αρχαίας Σικελίας που επίσης είχε το τρισκελές ως σύμβολό του. Η δε σημαία της Σικελίας είναι και αυτή εμπνευσμένη από το τρισκελές. Αλλά και στον υπόλοιπο ελληνισμό, το εν λόγω σύμβολο σώζεται σε ασπίδες και αγγεία, ενώ φαίνεται να προηγείται τουλάχιστον της λεγόμενης γεωμετρικής εποχής της ελληνικής ιστορίας. Τώρα το πώς ξαφνικά ένα σύμβολο της Σικελίας και του ελληνισμού, εμφανίστηκε σε ένα νησί της ιρλανδικής θάλασσας είναι πράγμα που δύσκολα εξηγείται αν δεν δεχτούμε την έντονη επίδραση του πρωτοϊστορικού ελληνισμού στα προϊστορικά Βρετανικά Νησιά.
Τ
ο τρισκελές αυτό καθ’ εαυτό, στην περίπτωση τουλάχιστον της Σικελίας, σχεδιάστηκε κατ’ εικόνα του νησιού. Όπως η Σικελία έχει τρεις «γωνίες», έτσι και το τρισκελές δείχνει ότι από ένα κέντρο, το νησί εκτίνεται με τον τρόπο που εκτείνεται και το σύμβολο, προς τρεις διαφορετικές κατευθύνσεις, σχηματίζοντας, θα λέγαμε, ένα τρίγωνο. Στην περίπτωση της νήσου του Μαν όμως, κάτι τέτοιο δεν θα μπορούσε να ισχύει, δεδομένου του ότι το σχήμα του εν λόγω νησιού κάθε άλλο παρά ως τριγωνικό μπορεί να χαρακτηριστεί.
Α
πό το επακόλουθο λογικό ερώτημα του αν δεν οφείλεται στο σχήμα της νήσου του Μαν το τρισκελές του, τότε σε τι οφείλεται έρχεται να μας βγάλει μία γεωγραφική παρατήρηση του Πυθέα του Μασσαλιώτη για την κοντινή Μεγάλη Βρετανία που ο Στράβων, Σικελός ων, θεώρησε σωστό να αντιγράψει – και ως εκ τούτου να διασώσει. Διαβάζουμε λοιπόν στο έργο του Στράβωνος για την νήσο των Πρεττανών ότι: «αὕτη γὰρ τῷ σχήματι τρίγωνος οὖσα παραπλησίως τῇ Σικελίᾳ τὰς πλευρὰς οὐκ ἰσοκώλους ἔχει.» (Διόδωρος Σικελιώτης, Ἱστορικὴ Βιβλιοθήκη, 5.21), ότι δηλαδή είναι τριγωνική, όπως τριγωνική είναι και η Σικελία, αλλά απλά οι πλευρές της δεν είναι μεταξύ τους ίσες.
File:MODIS - Great Britain and Ireland - 2012-06-04 during heat wave.jpg
Δορυφορική φωτογραφία των Βρετανικών Νησιών.
Κοιτώντας από ψηλά την περιοχή, με λίγη καλή θέληση,
μπορούμε να διαπιστώσουμε πως η παρατήρηση που ο
Στράβων αποδίδει στον Πυθέα τον Μασσαλιώτη ότι η
Μεγάλη Βρετανία έχει σχήμα τριγωνικό, ως ένα βαθμό
ισχύει. Παράλληλα όμως, ψάχνοντας στην περιοχή για άλλα,
έστω και περίπου τριγωνικά νησιά, απ' το σχήμα των οποίων
θα μπορούσε να σχηματιστεί ένα νοητό τρισκελές, σαν αυτό
της κάθε άλλο παρά τριγωνικής νήσου του Μαν, μπορούμε να
πούμε ότι και το σχήμα της Ιρλανδίας δεν θα μπορούσε να
χαρακτηριστεί λιγότερο τριγωνικό από αυτό της Μεγάλης
Βρετανίας. Αν και οι παρατηρήσεις αυτές σε καμία περίπτωση
δεν χαρακτηρίζονται από απόλυτη γεωμετρική ακρίβεια, σε
συνδυασμό με το γεγονός ότι ο θεός του νησιού του Μαν,
Manannán mac Lir, που έφερε το σύμβολο στο νησί,
προερχόταν από την Ιρλανδία σύμφωνα με την ιρλανδική
μυθολογία, θα μπορούσαν να νοηθούν ως ένδειξη ότι το
τρισκελές της νήσου του Μαν σχηματίστηκε από το σχήμα
της Ιρλανδίας. Αυτό ωστόσο δεν αποκλείει την περίπτωση
εισαγωγής του από την Μεσόγειο, δεδομένων και των
σχέσεων των τότε κατοίκων των Βρετανικών Νησιών με
τον μεσογειακό κόσμο.
Τ
α λόγια αυτά του Πυθέα μας κάνουν να κοιτάξουμε τα γύρω νησιά για να δούμε μήπως το τρισκελές οφείλεται στην τριγωνικότητα κάποιου από αυτά. Και όντως, παρατηρώντας τον χάρτη των Βρετανικών Νησιών διακρίνουμε ότι η μεν Μεγάλη Βρετανία όντως έχει σχήμα που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως τριγωνικό (όχι απόλυτα βέβαια), αλλά και ότι και η Ιρλανδία από την άλλη πλευρά της ιρλανδικής θαλάσσης θα μπορούσε να χαρακτηριστεί επίσης τριγωνική. Και αν δεχτούμε τα λεγόμενα του Βιβλίου των Εισβολών σχετικά με την μετακίνηση των Tuatha Dé Danann προς έναν άλλο τόπο σε συνδυασμό με τον μύθο του νησιού του Μαν για την έλευση σε αυτό του Manannán mac Lir, τότε θα μπορούσαμε να υποθέσουμε πως το τρισκελές του Μαν κατάγεται από την σχετικά τριγωνική στο σχήμα Ιρλανδία. Και αν βάλουμε στην όλη εξίσωση την πιθανή ελληνική καταγωγή των Tuatha Dé Danann και την διέλευση των Milesians, των προγόνων των Ιρλανδών, από την Μεσσήνη της Σικελίας, θα διαπιστώσουμε πως ίσως το σικελικό τρισκελές και αυτό του Μαν είναι πιθανό να σχετίζονται ακόμα περισσότερο.
Α
κόμα, για το θέμα του νησιού του Μαν, πρέπει να επισημανθεί και ένας σχετιζόμενος με αυτό, κατά κάποιους μελετητές, βρετανικός θρύλος. Πρόκειται για έναν αρκετά γνωστό θρύλο της εποχής του θρησκευτικού συγκρητισμού μεταξύ του Χριστιανισμού και της αρχαίας θρησκείας. Σύμφωνα με τον θρύλο αυτό, υπάρχει ένα μυστηριώδες νησί, το οποίο περιγράφεται ως ένας σχεδόν υπερφυσικός τόπος που ακούει στο όνομα Άβαλον. Πρόκειται για την νήσο όπου, σύμφωνα με τον θρύλο, ο βασιλιάς Αρθούρος μεταφέρθηκε ετοιμοθάνατος, μετά την μάχη του Camlann. Σύμφωνα με μελέτες, είναι πολύ πιθανό ο θρύλος του Άβαλον να προήλθε από τον ιρλανδέζικο μύθο για το ιερό νησί του Tuatha Dé Danann, που δεν είναι άλλο από την νήσο του Μαν. Οι αρχαίοι μύθοι λοιπόν για το εν λόγω νησί, επιβίωσαν μέσα από την μεσαιωνική λογοτεχνία, έστω και με άλλο όνομα.
Ό
Σκίτσο του Hermann Koenemann που απεικονίζει το
μεγαλιθικό μνημείο που ονομάζεται Alignements de Carnac
και βρίσκεται στην Βρετάνη της σημερινής Γαλλίας. Το εν
λόγω μνημείο αποτελεί απόδειξη του ότι ο πολιτισμός που
άνθισε στα Βρετανικά Νησιά και εξεφράσθη μέσα από την
αρχαία ιρλανδική θρησκεία, δεν παρέμεινε στα γεωγραφικά
όρια των Βρετανικών Νησιών, αλλά εξαπλώθηκε και στις
κοντινές περιοχές της ηπειρωτικής Γηραιάς Ηπείρου. Αν και
το εν λόγω μνημείο δεν είναι τόσο επιβλητικό όσα τα
μνημεία των Βρετανικών Νησιών, το γεγονός της
κατασκευής του στην Βρετάνη της Γαλατίας αποδεικνύει μία
τάση πολιτισμικού επεκτατισμού που όμως έμελλε να
ανακοπεί από τις εισβολές στα Βρετανικά Νησιά, αρχικά των
Ρωμαίων και ύστερα των Αγγλοσαξόνων που θα άλλαζαν
για πάντα τον χάρτη και τον πολιτισμό τους...
πως και να ‘χει πάντως, γεγονός αποτελεί ότι οι προϊστορικοί πολιτισμοί των Βρετανικών Νησιών, κάποια στιγμή στην ιστορία τους, πρέπει να σχημάτισαν έναν ενιαίο πολιτισμό με κύρια πηγή επιρροής του την ιρλανδική θρησκεία και χαρακτηριστικά του τον δρυϊδισμό και την κατασκευή μεγαλιθικών μνημείων για ταφικούς, θρησκευτικούς και αστρονομικούς σκοπούς. Ο προϊστορικός πολιτισμός των Βρετανικών Νησιών, σήμα κατατεθέν του οποίου είναι οι στημένοι στην γη μεγάλιθοι, φαίνεται πως, ήδη από πολύ νωρίς, είχε επεκταθεί και πέραν των γεωγραφικών πλαισίων των Βρετανικών Νησιών. Έτσι, ακόμα και στην Βρετάνη της σημερινής Γαλλίας, μπορεί κάποιος να βρει μνημεία, όπως οι κατασκευασμένες περί το 4500 προ Χριστού Alignements de Carnac, που τόσο πολύ θυμίζουν αντίστοιχα μνημεία του Ηνωμένου Βασιλείου, όπως οι αναγόμενοι στο πρώτο ήμισυ της 3ης προχριστιανικής χιλιετίας Λίθοι Callanish σε ένα νησί της Σκωτίας και το Ballochroy που επίσης βρίσκεται στην Σκωτία.
Ο
 προϊστορικός πολιτισμός των Βρετανικών Νησιών, όπως είδαμε, υπήρξε ένας αξιολογότατος πολιτισμός της ευρωπαϊκής ηπείρου, σχετικά με τον οποίο εγείρονται πολλά ερωτήματα που δεν πρέπει να μείνουν αναπάντητα. Παρά την απομακρυσμένη από την «μήτρα» των πρωτοϊστορικών πολιτισμών της Μεσογείου θέση του, κατάφερε ν’ ανθίσει και να μεγαλουργήσει, κατασκευάζοντας τα μυστηριώδη μεγαλιθικά μνημεία του και σχηματίζοντας τους μύθους της μυστικιστικής θρησκείας του. Όποιες κι αν είναι πάντως οι  απαντήσεις που μελλοντικά θα δοθούν σε όλα τα ερωτήματα που μας γεννά το μυστήριο του πανάρχαιου πολιτισμού των προϊστορικών Βρετανικών Νησιών, αυτός συνεχίζει να γοητεύει όλους όσους αποφασίσουν να τον εξετάσουν και να τον γνωρίσουν και να ξεκλειδώσουν τα από αιώνες κρυμμένα μυστικά του που περιμένουν να βγουν στο φως… 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου